Śladami Franciszka Smolki w Wiedniu

Franciszek Smolka (ur. 1810 w Kałuszu, zm. 1899 we Lwowie) należał do zasłużonych polskich polityków i działaczy narodowych. Jego imieniem upamiętniono nazwy ulic w Krakowie, Przemyślu i plac w przedwojennym Lwowie, na którym stał jego pomnik. Smolka był członkiem tajnych polskich organizacji niepodległościowych w 1841 r. aresztowany przez władze austriackie i osadzony w więzieniu, gdzie przebywał do 1845 r. Nie zablokowało to jednak jego dalszej kariery. Smolka odznaczył się jako Polak aktywny w polityce Austrii w drugiej połowie XIX w. Był najdłużej obradującym prezydentem parlamentu austriackiego, obejmując urząd przez aż 12 lat (1881–1893). Ponadto, odznaczył się jako członek dożywotni Izby Panów austriackiej Rady Państwa. Jako poseł reprezentował Polskie Stronnictwo Demokratyczne (1867–1893). Urząd poselski obejmował też w Sejmie Krajowym Galicji (1861–1869). Jako radny miasta Lwowa wspierał budowę Kopca Unii Lubelskiej, wykładając też na ten cel własne fundusze oraz osobiście uczestnicząc w pracach nad jego usypaniem. W 1888 r. Rada Miasta Krakowa nadała Smolce godność honorowego obywatela Krakowa. Został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.

Franciszek Smolka obradował w gmachu parlamentu austriackiego wzniesionego przy wiedeńskim Ringu w 1883 r. Upamiętniono tam popiersiami i portretami szereg zasłużonych polityków, w tym dwóch premierów narodowości polskiej - Alfreda Potockiego i Kazimierza Badeniego. Stało tam też niegdyś popiersie Franciszka Smolki.

Po ostatnim remoncie parlamentu austriackiego możliwe stało się jego zwiedzanie. Zapisałem się na nie wraz z żoną Beatą w czerwcu 2023 r. Niestety oprowadzający nas przewodnik niczego o Smolce nie słyszał, tym bardziej o popiersiu. Nie miał też pojęcia, że przed 1918 r. Galicja była największą prowincją Austrii Po nieudanej wymianie zdań z przewodnikiem poszliśmy do mieszczącej się w parlamencie biblioteki. Tam przedstawiliśmy sprawę, zostawiając wizytówkę. Już tego samego dnia była odpowiedź, że popiersie Smolki choć znajdowało się niegdyś w siedzibie parlamentu, obecnie przechowywane jest w magazynie Belwederu. Odpisaliśmy, że to wielka szkoda, bowiem Franciszek Smolka wyjątkowo odznaczył się w dziejach parlamentu austriackiego, a ponadto jest postacią, która szczególnie łączy dzieje Austrii i Polski, dlatego byłoby nader wskazane, aby jego popiersie znów stanęło w gmachu parlamentu. Po ośmiu miesiącach, w lutym 2024 r. znów odebrałem wiadomość z biura Dyrekcji Parlamentu w Wiedniu zatytułowany „Büste von Frantiszek Smolka”. Archiwum Parlamentu poinformowało nas, że popiersie Franciszka Smolki właśnie wróciło do parlamentu i obecnie znów można je oglądać! W związku z tym w czerwcu 2024 r. znów zapisaliśmy się na zwiedzanie, aby sprawę skontrolować. Zdumiało nas jednak, że przewodniczka oprowadzająca po parlamencie o żadnym popiersiu Smolki nic nie słyszała (ani o żadnych innych Polakach). Podczas oprowadzania ani razu nie padło żadne nazwisko polskiego premiera czy ministra. Musiałem interweniować, kiedy przewodniczka opowiadała, że dawna Galicja to dziś wyłącznie Ukraina. Po skończonym oprowadzaniu skierowałem się do biblioteki po wyjaśnienie dlaczego treść ich pisma rozmija się z rzeczywistością. Jednak zanim tam doszedłem w holu łączącym wejście główne z biblioteką ku mojemu miłemu zaskoczeniu ukazało się popiersie Franciszka Smolki. Jeszcze zdążyłem odnaleźć naszą przewodniczkę i ją w tym zakresie douczyć. W holu z popiersiem Smolki znajduje się dziś kawiarnia, w której można usiąść i na spokojnie przyjrzeć się polskiemu prezydentowi parlamentu austriackiego. Szkoda jednak, że o sprawę popiersia nie zadbała Polska Ambasada w Wiedniu. Byłoby wskazane, aby obok popiersia widniała tabliczka informująca o narodowości upamiętnionego. Z treści inskrypcji można się jedynie dowiedzieć o latach obejmowania urzędu prezydenta parlamentu oraz przynależności do Izby Panów. Najważniejsze jednak, że Franciszek Smolka po okresie spędzonym w magazynach Belwederu powrócił do gmachu parlamentu austriackiego.

Beata Kost-Piekarska – polska dziennikarka urodzona we Lwowie. Autorka szeregu publikacji na temat kultury polskiej we Lwowie i okolicach, w tym książek: Album lwowski (Warszawa 2016) i Kobiety ze Lwowa (Warszawa 2017).

Michał Piekarski – historyk i muzykolog związany z Instytutem Historii Nauki PAN. Autor publikacji na temat Lwowa i szkolnictwa muzycznego, w tym książek: Przerwany kontrapunkt. Adolf Chybiński i początki polskiej muzykologii we Lwowie 1912–1944 (Warszawa 2017) oraz Muzyka we Lwowie od Mozarta do Majerskiego. Kompozytorzy, muzycy, instytucje (Warszawa 2018).